Qoldanýshy baptaýlary
Qoldanýshy baptaýlary
+7 (701) 759 90 19 Lenta
USD 412.55 EUR 468.66
RUB 5.79 CNY 58.80
Jańalyqtar

2017 jylǵy álemdegi basty oqıǵalar

2017 jylǵy 31 jeltoqsan 09:00 792
Bólisińiz:
2017 jylǵy álemdegi basty oqıǵalar

ASTANA. QazAqparat - Álemdik deńgeıde qyzyǵy men shyjyǵy mol 2017 jyl tarıhqa aınalyp, jer jahannyń jeti mıllıard halqy jańa 2018 jylǵa aıaq basqaly otyr. «QazAqparat» HAA el ishindegi eleýli oqıǵalardy saraptap qana qoımaı, taýyq jylyndaǵy eń negizgi álemdik jańalyqtarǵa sholý jasap kórdi.

Donald Tramptyń basshylyǵyndaǵy Amerıka

20 qańtar kúni Donald Tramp AQSh Prezıdenti retinde jumysyn bastady. Sodan beri Amerıkanyń jańa ákimshiligi búkil álemge áserin tıgizgen birneshe qadamdardy jasady dese de bolady.

Naýryz aıynda Donald Tramp AQSh pen DSU qatynasyna tekserý júrgizý týraly tapsyrma berdi. Aq Úı osynaý áreketimen Vashıngton DSU-nyń sheshimin kózge ile qoımaıtynyn kórsetti.

AQSh sonymen qatar, ıÝNESKO - BUU-nyń bilim, ǵylym jáne mádenıet máseleleri boıynsha uıymǵa múshe bolýdan bas tartatynyn jarııalady. Buǵan qosa Eýrodaqtaǵy odaqtas elderdiń ótinishi boıynsha, Vashıngton BUU-nyń klımat boıynsha Parıj kelisiminen shyqqaly jatqanyn habardar etti.

Sonymen birge, Vashıngtonnyń Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy boıynsha qarym-qatynasy ózgerip shyǵa keldi. Bul Amerıka Prezıdenti úshin «eń sátsiz kelisim» boldy dese de, álemdik qoǵamdastyq úshin bul «dıplomatııalyq jeńis» bolǵanyn, sál de bolsyn álemdi atom qarýynan qaýipsizdeý etkenin aıta ketý kerek.

Sońǵy ýaqytta Amerıka Prezıdenti Donald Tramptyń Ierýsalımge qatysty málimdemesi jer jahandy dúr silkindirdi dese de bolady. Tramptyń Ierýsalımdi Izraıldiń astanasy retinde moıyndaýy álemdik deńgeıdegi shýdyń kúrt kóterilýine túrtki bolyp otyr. BUU shuǵyl Bas assambleıasynda AQSh-tyń bul sheshimin qaıta qaraýy kerektigi týraly qararǵa 128 el daýys berdi. Qarsy bolǵandary tek 9 ǵana memleket. Onyń ústine 9 memlekettiń ishinde osynaý sheshimge negiz bolyp otyrǵan AQSh pen Izraıl bar. Daýys berý kezinde 35 memleket qalys qaldy.

«Grenfell-taýerdegi» órt

Maýsym aıynda Londondaǵy 24 qabattyq «Grenfell-taýer» ǵımaraty qyzyl jalynǵa oranyp, 79 adamnyń ómirin qıyp ketti. Tilsiz jaý túngi ýaqytta turǵyndardyń biriniń tońazytqyshynan shyqqan. Sanaýly mınýttardyń ishinde órt ekinshi qabattan bastap, 24 qabatqa deıin ulasyp ketken.

Órt sóndirýshiler oqıǵa ornyna bar-joǵy 6 mınýttyń ishinde ǵana kelse de, jalynnyń tez taraýynyń saldarynan olar joǵary qabatqa shyǵý arqyly adamdardy qutqara almaı qaldy. Órt sóndirýshiler eki kún boıy tynymsyz tilsiz jaýmen kúresti.

Qyr kórsetken KHDR

Ótip bara jatqan jyly da Soltústik Koreıa degeninen qaıtpaı, álemdi ıadrolyq qarýmen qorqytýyn toqtatar emes. Álemdik birlestik bul tyǵyryqtan qalaı shyǵaryn bilmeı álek.

Qyrkúıek aıynda Soltústik Koreıa kezekti ret ıadrolyq synaq ótkizdi. Phenıan bul jarylystyń termoıadrolyq ekenin habarlady. Qytaı, Ońtústik Koreıa, Eýroodaq, Qazaqstan jáne ózge de memleketter bul synaqqa biraýyzdan qarsylyqtaryn bildirgenimen, QHDR «Hvason-15» qurlyqaralyq ballıstıkalyq zymyrandarynyń synaǵyn ótkizdi. Bul zymyrandar kerek deseńiz, AQSh-qa deıin jetýge qaýqarly.

Buǵan jaýap retinde BUU-nyń Qaýipsizdik Keńesi Soltústik Koreıaǵa qarsy qatań sanktsııalyq sharalar qarastyrylatyn birqatar qarar qabyldady. Óz kezeginde, KHDR bul qadamdy «soǵys jarııalaý aktisi» retinde qabyldap, memleket ary qaraı raketalyq-ıadrolyq baǵdarlamany damyta beretinin málimdedi.

Frantsııa men Germanııadaǵy saılaý

Bıylǵy jyly Frantsııa men Germanııada ótken saılaý da erekshe aıtýly jańalyqtardyń biri dese de bolady. Birinshi kezeńniń qorytyndysy boıynsha Frantsııada (23 sáýir) «Alǵa» jáne «Ulttyq front» partııalarynyń jetekshileri Emmanýel Makron men Marın Le Pen ózgelerden oq boıy ozyp shyqty.  

Makron birinshi kezeńdi 24% kórsetkishpen aıaqtasa, Marın Le Penniń jetken paıyzy 21 bolatyn. Bul saılaý sotsıalıstik partııa men «Respýblıkalyqtardyń» ekinshi kezeńge túspeı qalǵan birden-bir saılaýy ekenin aıta ketý kerek. 7 mamyrda ótken saılaýdyń ekinshi kezeńi boıynsha 66 paıyzǵa qol jetkizgen Emmanýel Makron senimdi túrde jeńiske jetti.

Al 24 qyrkúıek kúni Germanııada da saılaý ótkenimen, kantsler Angela Merkeldiń aldyna túser eshkim bolmady. Biraq, jeńiske jetkenimen, onyń partııasy partııalardyń koalıtsııasyn qura almady. «ıAmaıka» atty koalıtsııa qurý týraly pikirtalas aqyry 4 aptaǵa sozylyp ketti. Bul jaǵdaıdan keıin Germanııanyń federaldy prezıdenti Frank-Valter Shtaınmaıer Germanııanyń sotsıal-demokratııalyq partııasyna oppozıtsııaǵa ketý jónindegi sheshiminen bas tartyp, koalıtsııaǵa qosylýǵa shaqyrdy. Onyń artynsha sotsıal-demokrattar konservatorlarmen keńes júrgizý jumysyna daýys berdi. Keńes 2018 jyldyń qańtar aıynda ótkizilmek.

Katalonııanyń Táýelsizdigi týraly referendým

1 qazan kúni Katalonııada avtonomııanyń Ispanııa quramynan shyǵýy týraly daýys berý uıymdastyryldy. Referendým zańsyz ótkenimen, Madrıdtegi ortalyq úkimet pen Barselonadaǵy aımaqtyq bıliktiń qanshalyqty bir-birinen alys ekendigi kórinip qaldy. Ispanııa úkimeti referendýmnyń ótýine barynsha qarsylyq tanytqanymen, bul ahýal byqsyǵan shoqty odan ármen laýlata tústi. Bólinýdi qalaǵandardyń ıdeıasynyń Barselonadaǵy basymdyǵy jaǵdaıdy tipten ýshyqtyra túsken edi.

2 qazan kúni Katalonııa bıligi Ispanııa basshylary referendýmǵa kesirin tıgize almaǵanyn, turǵyndardyń 90 paıyzy Táýelsizdikti qoldaıtynyn málimdedi.

Madrıd bul qadamdy separatızm dep tanyp, referendýmdy moıyndaýdan bas tartty. Katalonııa qoıǵan eki birdeı ýltımatýmnyń merzimi sońyna jetkennen keıin Ispanııa Parlamenti el Konstıtýtsııasynyń 155-baby aıasynda aımaqtyń avtonomııalyq ókilettiliginiń toqtalýyna daýys berdi.

Merziminen buryn saılaýdyń ótetini jarııalanyp, aımaqtyq úkimet taratyldy. Madrıdtiń bıliginen qaǵylǵan. Katalonııanyń basshysy Karles Pýchdemon óziniń jaqtastarymen birge Barselonadan Belgııaǵa shyǵyp ketti. Ispanııada ol kóterilis jasaǵany úshin 30 jylǵa deıin túrmege qamalýy múmkin.  

Irandaǵy saılaý

Álemdik birlestikterdiń aıtarlyqtaı nazaryn Irandaǵy saılaý da ózine aýdara bildi. Memleket basshysy Hasan Rýhanıdan bólek, el basshysy atanýǵa taǵy úsh úmitker túsken edi.

Negizinen Irandaǵy basty qarsylastyq Rýhanı men Ebrahım Raısıdiń arasynda órbidi. Rýhanı 2015 jyldyń shilde aıynda qol qoıylǵan Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasynyń kelisimi boıynsha Batyspen jaqyndasý saıasatyn jalǵastyrý kerek deıdi. Al Raısı óz kezeginde AQSh pen Batys elderine kelgende ymyrasyz qatańdyqty ustanady.

19 mamyrda ótken prezıdenttik saılaýdyń qorytyndysy boıynsha Hasan Rýhanı jeńiske jetti. Ol óziniń eń basty qarsylasynan 7 mıllıon daýysqa ozyp ketti.

Iranda prezıdent saılaýy 4 jylda bir ótedi. Ol atqarýshy bılikke jetekshilik etip, rýhanı kóshbasshy Álı Hameneıden keıingi ekinshi tulǵa bolyp sanalady.

Mıanmadaǵy rohındjalarǵa qatysty ahýal

Tamyz aıynda Mıanmadaǵy jappaı qyrǵyn álemdi ózine jalt qaratty. Býddızm dini keńinen taraǵan elde etnıkalyq jáne dinı qaıshylyq burynnan beri bar edi. Mıanmanyń batysyndaǵy Rakhaın shtatynda býdda dinin ustanǵan jergilikti halyqpen birge, musylman rohındjalar da turady. Olar Bengalııa aımaǵynan kelgen (qazirgi Bangladesh) halyqtyń bir shoǵyry. 25 tamyzda «Arakandaǵy rohındjalardy qutqarý armııasynyń» sarbazdary polıtsııa posty men mıanmalyq armııaǵa shabýyl jasap, 12 adamdy óltirgennen keıin eldegi ahýal ýshyǵa bastady.

Budan keıin Mıanma áskeri antıterrorıstik operatsııany qolǵa aldy. Osynyń saldarynan 400-ge jýyq adam qyrylyp 400 myńǵa jýyq halyqqa kórshiles Bangladeshke qashýǵa týra keldi.   

BUU men basqa da elder Mıanma bıliginiń bul áreketin ótkir synap, ańdýdy toqtatýǵa, al BUU-nyń Adam quqyǵy jónindegi Joǵarǵy komıssary Zeıd Raad al-Hýsseın Mıanmany áskerı operatsııany toqtatýǵa, etnıkalyq turǵyda az halyqty shettetýdi qoıýǵa shaqyrdy.

Irandaǵy jer silkinisi

12 qarasha kúni Irannyń batysynda 7,3 magnıtýdalyq jer silkinisi bolyp, saldarynan 600 adam o dúnıege attandy. 8 myńǵa jýyq halyq jaraqat aldy. Bul jer jelkinisi 2017 jylǵy eń kóp adamnyń shyǵynyna ákep soqtyrǵan apat retinde tirkeldi.

Zilzalanyń eń negizgi oshaǵy Irannyń batysyndaǵy Kermanshah pen Ilam provıntsııalarynda boldy. Ondaǵy 12 myńǵa jýyq ǵımarattyń kúl-talqany shyqty.

Irak pen Sırııadaǵy DAISh-tyń kóziniń qurtylýy

Ótip bara jatqan jyl álem úshin Sırııa men Irak eliniń aýmaqtaryn basyp alǵan DAISh áskeriniń talqandalýymen este qaldy.

Lańkesterge qarsy jergilikti bıliktiń áskerı áreketin AQSh, Reseı, Iran men ózge de memleketter bastaǵan halyqaralyq koalıtsııa belsendi túrde qoldady.

DAISh áskeriniń tolyǵymen joıylǵany týraly RF Qorǵanys mınıstri prezıdent Vladımır Pýtınge 6 jeltoqsan kúni baıandady.

«Eki saǵat buryn Qorǵanys mınıstri Evfrattyń batysy men shyǵysynda lańkesterdiń tolyǵymen joıylǵanyn baıan etti. Álbette, áli de jekelegen oshaqtar bolýy yqtımal, biraq jalpy osy kezeńdegi áskerı áreketter lańkesterdiń tolyǵymen kóziniń qurtylýymen aıaqtaldy», - dedi Pýtın.

Osyǵan baılanysty Sırııadaǵy áskerı áreketter sońyna jetip, Reseı áskeriniń bir bóligi ol elden shyǵaryla bastady.

Osydan keıin, 9 jeltoqsan kúni Iraktyń DAISh áskeriniń tuzaǵynan qutylǵany týraly sol eldiń premer-mınıstri Zaıder Ál-Abadı málim etti. Arada úsh kún ótken soń, AQSh prezıdenti Donald Tramp lańkesterdiń jeńilgenin habarlady.

DAISh-tyń Irak pen Sırııadaǵy jeńilisinen keıin lańkesterdiń bir bóligi qashyp úlgerdi. Taǵy bir bóligi Lıvııa men Iemen elderin panalady. Al keıbiri óz elderine qaıtyp keldi. Qazirgi ýaqytta soǵys oshaǵyna aınalýy múmkin elderdiń biri retinde Aýǵanstan atalady.

Robert Mýgabeniń otstavkasy

Zımbabveni 1980 jyldan bastap bılegen prezıdent Robert Mýgabe aqyry laýazymynan bıyl ketti. 15 qarasha kúni zımbabvelik áskerıler memlekettik televıdenıeni baqylaýǵa alyp, úkimettik ǵımarattarǵa, sottar men parlamentke baratyn joldy jaýyp tastady.

Áý basta áskerıler memlekettik tóńkeris týraly eshteńe demeı, prezıdenttiń mańyndaǵy qylmyskerlerdi jaýapqa tartýdy talap etti. Prezıdenttiń ózi bolsa úıqamaqqa alyndy. Birneshe kúnnen keıin Zımbabveniń astanasy Hararda myńdaǵan adam kóshege shyǵyp, Mýgabeden qyzmetinen ketýdi talap etti.

Robert Mýgabe osy aralyqta áskerılermen kelissóz júrgizip, eger óziniń áıeli - vıtse-prezıdentti shetelge shyǵýǵa ruqsat etse, laýazymyn tapsyratynyn aıtty.

20 qarasha kúni Mýgabe ózin jáne óziniń týystaryn qylmystyq jaýapkershilikten bosatsa, el basshylyǵynan ketetinin málim etti.

«Men, Robert Gabrıel Mýgabe, Zımbabveniń prezıdenti postynan otstavkaǵa ketetinimdi resmı túrde málimdeımin. Sheshim birden kúshine enedi», - dedi ol óz málimdemesinde.

Astana protsesi

Qazaqstan - Sırııadaǵy ahýaldyń retke keltirilýine kúsh salyp jatqan elderdiń biri. 2017 jyly Sırııadaǵy qaqtyǵystardy retke keltirý úshin joǵary deńgeıde 8 otyrys ótkizildi. Astana protsesine Reseı, Iran men Túrkııa elderiniń delegatsııalary, Sırııadaǵy ózara jaýlasqan kúshterdiń, BUU men ózge de memleketterdiń ókilderi qatysty. Aıta keterligi, Qazaqstanda qurylǵan osynaý alań bir ústeldiń ústinde protseske qatysýshylardyń basyn qosyp qana qoımaı, ortaq sheshimge kelýge múmkindik berdi. Atap aıtqanda, taraptar Sırııa aýmaǵynda 4 deeslakatsııa aýmaǵyn qurýǵa kelisti.

 

 

Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Basty sózder: Álem, Jyl qorytyndysy,
Bólisińiz:

Avtor:

Aıan Bekenuly

Zagrýzka...
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
ONLAIN QYZMETKERLER
MURAǴAT